bn'ers
Als bekende Nederlanders hun naam lenen voor het aanprijzen van producten, zie ik dat een beetje als een vorm van je ziel aan de duivel verkopen. En toch moet ik toegeven dat dit soort reclames wel een speciale aantrekkingskracht hebben. Rintje Ritsma met badschuim, Jules Deelder met een wasmiddel, André Hazes met worstjes of Rijk de Gooyer met Franse kaas. Als zulke beelden eenmaal in je geheugen zitten, krijg je ze er ook niet meer uit.
Dit is het aardige aan de tentoonstelling 100 Jaar BN’ers in de reclame die momenteel in de Beurs van Berlage te zien is. Ondanks mijn scepsis, heb ik er toch anderhalf uur met een glimlach rondgelopen. Voor jong en oud is het een feest van herkenning. De manier waarop al die BN’ers gepresenteerd worden, stemt je milder in het vooroordeel dat hun optreden in reclames alleen een ‘schnabbel’ is. Vooral degenen die regelmatiger optreden, bewijzen dat een reclamespotje een middel kan zijn om verschillende kanten van zichzelf te tonen. Ook een irritante toon kan blijk geven van humor. In een citaat van Toon Hermans wordt het speelveld mooi verwoord: ‘Soms heeft reclame iets van een arrogant soort bedelaar.’
De tentoonstelling laat een prachtig stukje maatschappij-geschiedenis zien. De indeling is gebaseerd op tijdvakken. Je ziet hoe de ‘herkomst’ van de BN’ers aan de tijdgeest onderhevig is. Begin twintigste eeuw waren het vooral filmsterren en historische figuren. Later werden het kleinkunstenaars, sporthelden, popartiesten en televisiepersoonlijkheden.
Er wordt ook goed uitgelegd hoe reclame onlosmakelijk met de ontwikkeling van de media verbonden is: de bioscoopfilm, de radio, de televisie, de piratenzenders, de publieke naast de commerciële omroepen en de opkomst van roddelbladen.
De producten waarvoor reclame werd gemaakt vormen nog een rode draad door de tentoonstelling heen. Curieus zijn de sigarettenreclames. Blijkens tientallen afbeeldingen wilde elke bekende Nederlander graag gezien worden met een Caballero sigaret in de hand. Johan Cruijff spant wel de kroon door in een Roxy Dual reclame te pleiten voor ‘verstandig roken’. Later, na een zware hartoperatie, werd Cruijff in Spanje overigens het gezicht van een antirookcampagne.
100 Jaar BN’ers in de reclame is een erg Nederlandse tentoonstelling. Als je de personages niet kent, zeggen de beelden waarschijnlijk weinig. Toch zou ik een pleidooi willen voeren om in de NT2 lessen een vaste plaats in te ruimen voor reclame-uitingen. Er is veel keuzemogelijkheid, ze zijn kort en krachtig, laten bijzondere kanten van de Nederlanders zien en ze hebben het vermogen om bij iedereen verhalen los te maken.