mattheus
Om de twee of drie jaar kom ik altijd wel een keer in het Zeeuws Museum terecht. Het is gevestigd in de Abdij van Middelburg, een groot monumentaal gebouw in het hart van de stad. In het museum worden kunstwerken getoond die een zekere relatie hebben met de provincie Zeeland. Daarbij gaat het echter vooral om de kunstwerken zelf en niet om de streek.
Op dit moment wordt er uitgebreid aandacht besteed aan een zwaar gehavend schilderij dat het museum vorig jaar door een particuliere schenking in bezit kreeg. Op het paneel is nog vaag een kantoortje te zien waar een man achter een tafel bezig is met administratieve handelingen. In het kantoor zijn nog andere mensen aanwezig. Eén man neemt een hoger standpunt in en lijkt zich tot een groepje ‘klanten’ te richten.
Het stuk wordt toegeschreven aan de schilder Marinus van Reymerswale die ten tijde van Karel V in de stad Reimerswaal aan de Schelde leefde. Schepen die naar Antwerpen voeren, moesten aan de steden op de oever die zij passeerden tol betalen. Waarschijnlijk stelt het schilderij van Van Reymerswale zo’n tolkantoortje in zijn woonplaats voor.
In die tijd was het gebruikelijk dat schilders in al hun schilderijen godsdienstige thema’s verwerkten. In deze voorstelling is dat Mattheus die door Jezus ‘geroepen’ wordt om zijn baan als ‘tollenaar’ op te geven en hem als apostel te volgen.
Met als uitgangspunt dit schilderij presenteert het Zeeuws Museum de tentoonstelling Tasten in het duister. Onderzoekers en kunstenaars presenteren hun mening en indrukken bij het schilderij. Zij speculeren over de vraag hoe het schilderij door de tijd zó toegetakeld geraakt kan zijn. Een van de kenners oppert dat het beschilderde hout wellicht een keer gebruikt is als materiaal voor een kippenhok. En dat terwijl Van Reymerswale al tijdens zijn leven een gerespecteerd kunstenaar was van wie ongeveer dertig schilderijen bewaard gebleven. Daarbij zitten ook nog twee andere versies van De roeping van Mattheus.
Diverse kunstenaars werd gevraagd of zij het beschadigde schilderij op een eigen manier opnieuw tot leven wilden brengen voor de tentoonstelling Tasten in het duister. Pogingen om het schilderij opnieuw te schilderen of te restaureren hebben zij achterwege gelaten. De meest gekozen aanpak bestond uit het uitvergroten van een detail of fragment uit De roeping van Mattheus bij wijze van uitnodiging aan het publiek om eens anders dan je gewend bent naar Van Reymerswale te kijken.
Een aparte ervaring is de video Casting Jesus van Christian Jankowski. Zestig minuten lang ben je getuige van een auditie van zes mannen die dingen naar de rol van Jezus Christus in een Italiaanse film. Min of meer synchroon kun je de reacties van de driekoppige beoordelingscommissie volgen: een Vaticaanse priester, een kunstcriticus en een journalist. Zij geven instructies, overleggen en laten hun mening horen. Als tentoonstellingbezoeker besef je hoe snel en gemakkelijk je je vaak door vooroordelen laat leiden bij het vormen van je mening.
Ten slotte rest natuurlijk de vraag hoe het nu verder moet met het zwaar beschadigde paneel. Het Zeeuws Museum heeft hierover nog geen beslissing genomen. Bij wijze van proef is er ‘alvast’ in het midden van het paneel een klein stukje ‘in de oorspronkelijke staat’ teruggebracht, maar meteen vraag je je af welk doel hiermee bereikt wordt. Museums zijn een prachtig instituut voor het behoud van het werk van vorige generaties. Maar onvermijdelijk slokt ook de tijd daar zijn deel van op, wat weer ruimte geeft aan nieuwe generaties. Dat een museum deze boodschap zo treffend weet over te brengen, vind ik een knappe prestatie.