piece-de-resistance.jpg 

In het gebouw van Mediamatic BANK, Vijzelstraat 68 (naast het Stadsarchief) in Amsterdam, wordt op dit moment een bijzondere tentoonstelling gehouden met als thema ‘verzet’. Het verzet tegen de bezetters uit de Tweede Wereldoorlog staat centraal, maar tegelijk willen de makers laten zien wat het woord ‘verzet’ in elke tijd en op elke plaats nieuwe dingen losmaakt. De hoofdorganisator van de tentoonstelling is Media matic. 

Een van de betrokkenen bij ‘Pièce de Résistance’ is het Amsterdams 4 en 5 mei comité dat bekendheid wil geven aan alle Amsterdamse huizen waar tijdens de Tweede Wereldoorlog Joden hebben gewoond die zijn weggevoerd. De wand bij de ingang van de tentoonstelling hangt vol foto’s die door de huidige bewoners van deze panden zijn gemaakt. Ook kun je een krantje meenemen waarin alle 21.662 adressen zijn opgesomd.

Nooit heb ik een tentoonstelling meegemaakt waar bezoekers zo direct bij het onderwerp betrokken worden en het gevoel hebben dat het tentoongestelde van henzelf is. Ik zou niet eens willen spreken van een ‘interactieve’ tentoonstelling maar van een ‘actieve’. Er is een grote tafel waaraan je kunt gaan zitten om jouw persoonlijke verhaal op te schrijven. Er staan dozen waar je dit in kunt doen samen met een voorwerp dat je verhaal kracht bijzet. De dozen met verhalen en voorwerpen worden doorgegeven aan volgenden die een doos vullen.

Bezoekers krijgen ook gelegenheid om zelf een voorwerp bij te dragen aan de tentoonstelling of in bruikleen te geven. Deze voorwerpen worden uitgestald op stellages die ook vanaf de Vijzelstraat zijn te zien. Bezoekers van de tentoonstelling mogen de voorwerpen even oppakken en meenemen naar de centrale computer om het label langs een scan halen. Vervolgens verschijnt het originele verhaal bij het voorwerp op het computerscherm. Op mij als bezoeker maakte dit heel veel indruk. Het is een heel persoonlijke ervaring dat de eigenaar jou als vreemde het vertrouwen geeft dat je het voorwerp voorzichtig en met respect oppakt en er een stukje mee loopt. Zo heb ik een Philips knijpkat in handen gehad die in de oorlog door gevangenen van Kamp Vught vervaardigd werd. En een bijbel uit 1913 waarin een pistool verborgen zat. En een typemachine waarop verzetskrantjes waren uitgetikt.

Maar misschien wel het ‘aangrijpendst’ waren twee aan elkaar getapete ‘normale’ zwarte sportschoenen, maat 36. De computer vertelde dat deze gedragen waren door een jongen die onlangs bij de protesten in Tunesië gewond geraakt was.

De tentoonstelling krijgt een bijzondere uitstraling door de inbreng van professionele kunstenaars die vormen hebben bedacht om jou op ongewone wijze met verzet te confronteren. Zo heeft de Noorse geurkunstenaar Sissel Tolaas op de eerste verdieping een wand geprepareerd met angstzweet. Als je op drie verschillende plekken met je hand over een kale witte wand wrijft, ruik je de angst van drie verschillende mensen, chemisch gecomponeerd, maar toch heel levensecht.

Goed uitgekozen door de samenstellers zijn de werken met een wat luchtiger toets die de zware lading van de kernobjecten op een subtiele manier tegenwicht bieden. Fotograaf Roger Cremer heeft foto’s gemaakt van zogeheten ‘re-acters’, mensen die zo echt mogelijk historische gebeurtenissen naspelen. Hoewel bloedserieus nagespeeld ontlokken ze je soms een glimlach.

Gewaagd is het project van de Britse kunstenaar Mike Ballard. Jarenlang stal hij overal jassen van mensen, documenteerde deze inclusief de inhoud van de zakken. Toen deze obsessie hem teveel werd, besloot hij om ter bevrijding een tentoonstelling te organiseren waarbij rechtmatige eigenaren hun jas konden terughalen.

Deze tentoonstelling heeft mij geleerd dat alle dingen die uit eerbied voor het verleden bewaard worden voor hun bijzondere betekenis afhankelijk zijn van de bereidheid van hun bezitter om het bijbehorende verhaal te leveren. Mooi voorbeeld daarvan zijn de diverse stenen die op de tentoonstelling te zien zijn. Een steen is gewoon een steen maar wordt een bijzondere steen als je weet dat hij afkomstig is uit het Tahirplein 2011, Belgrado 2000 of de Dam 1980.