palinglarve
Volendam is een populaire bestemming voor dagjesmensen vanuit Amsterdam. Bussen rijden af en aan naar het ‘palingdorp’. Dat het met de wilde paling minder goed gaat dan met het toerisme, vermelden de foldertjes niet. Er is nog maar een fractie over van het aantal palingen dat vijftig jaar geleden in de Nederlandse wateren zwom. Visserij, vervuiling van het water en de toename van aalscholvers worden als oorzaken genoemd. Dammen, dijken en gemalen beletten de bewegingsvrijheid die cruciaal is voor de voortplanting van de paling.
Bij de levenscyclus van de Europese paling hoort een geheimzinnig verhaal. Elke paling komt voort uit een doorzichtig 6,5 cm lang glasaaltje dat de zee voor binnenwater heeft verruild. In dit zoetwatermilieu verblijven ze totdat ze volwassen maar nog net niet geslachtsrijp zijn. Dan verdwijnen ze naar zee om daar geslachtsrijp te worden, te paaien en te sterven.
Pas in 1923 kon de Deense bioloog Johannes Schidt meer duidelijkheid geven over de trek en voortplanting van de paling. Het spoor leidde naar de Sargasso Zee in het westelijk deel van de Atlantische Oceaan, onderdeel ook van de Bermuda Driehoek. Een gebied dat bij zeevaarders berucht is vanwege enorme hoeveelheden zeewier. Hier zou de paling op grote diepte paaien en moet de 6000 km lange reis van de glasaal richting Europa beginnen. Dat elke paling geprogrammeerd is om in zijn leven twee keer deze reis te maken, kan te maken hebben met het feit dat Amerika en Europa vroeger veel dichter bij elkaar lagen.
Om volwassen palingen de kans te geven Nederland ongehinderd te verlaten om te paaien geldt er sinds 2011 gedurende de herfst een vangstverbod. De vangst van paling in vervuilde rivieren is ook aan banden gelegd vanwege het gevaar voor de mens bij consumptie.
Tegenwoordig zijn er kwekerijen waar paling in gevangenschap opgroeit voor consumptie. De techniek zou ook kunnen helpen om de paling in het wild meer kans te geven om te herstellen. Voor het echter zover is, moet er nog één probleem worden opgelost. Voor het kweken van paling in gevangenschap zijn glasaaltjes nodig die uit het wild vandaan moeten komen.
In Volendam is nu een voortplantingsproject van paling in gevangenschap opgestart in samenwerking met de Universiteit Leiden. Biologen zijn er al in geslaagd om mannelijke en vrouwelijke palingen geslachtsrijp te krijgen en de eitjes te bevruchten en uit te laten komen. De larven die uit de eitjes komen, kunnen 18 dagen leven op hun dooierzakje. In die dagen ontwikkelen ze een mond waarmee ze ‘iets’ moeten gaan eten. De vraag is echter wat dat ‘iets’ is, daar op grote diepte in de Sargasso Zee. Hierbij wordt gedacht aan ‘marine snow”, dood materiaal dat onderwater neerdwarrelt, maar dan een specifiek bestanddeel daaruit. Een aanknopingspunt is de uiterst merkwaardige vorm van de bek en tanden die de larven het uiterlijk van een miniatuurzeemonstertje geven. Als je dit zo hoort, dan lijkt de oplossing van het raadsel in zicht, maar blijkbaar bedriegt hier de schijn. Biologen denken nog een paar jaar of vijf nodig te hebben om glasaaltjes te kunnen kweken.