jutlandroute

Fietsend vanaf Nederland naar het noordelijkste puntje van Denemarken, kun je de stickers met Jutlandroute volgen die speciaal voor fietsers en wandelaars langs de weg zijn aangebracht. Het traject loopt over tientallen kilometers niet meer in gebruik zijnde spoorbanen. Maar vooral in het oog springt de zogenaamde Oksevej oftewel Ossenweg. Het Jutlandrouteboekje zegt hierover: ‘Deze naam ontstond toen kuddes vee naar Duitsland werden gedreven als voedselvoorziening voor grote steden als Hamburg en zelfs verder naar Drenthe en Nederland. Dit gebeurde nog tot in de 19e eeuw.’
Al fietsend probeerde ik me een beeld van te vormen van hoe het er hier vroeger aan toe gegaan moest zijn. Verder viel het op dat de namen Oksevej en Haervej of Heerweg (legerweg) door elkaar gebruikt werden. Weer thuis achter de computer stuitte ik op een verrassend stukje geschiedenis.
Al zolang Jutland doorkruist wordt door mensen die droge voeten willen houden, is een route in gebruik die de waterscheiding tussen het oosten en het westen van het schiereiland volgt. Bijvoorbeeld nomaden of volkeren op weg zoek naar nieuw land of legers. En uiteraard werd de route veelvuldig benut door handelaren.
En zo ontstond vanaf circa 1600 het gebruik om elk voorjaar grote kuddes vijfjarige gecastreerde stieren door Sleeswijk-Holstein te drijven. Deze dieren waren in het noorden van Jutland gefokt en gemest. In de buurt van Hamburg was een grote internationale markt waar de runderen werden verkocht voor verdere distributie. In de bloeitijd van deze handel ging het om 50.000 stuks vee die onder andere naar Holland doorgestuurd werden. Door de toenemende welvaart en de verstedelijking steeg de vraag naar vlees snel en de Hollandse weiden boden een ideale plek om de als gevolg van de reis vermagerde ossen gedurende de zomermaanden te ‘vetweiden’ waarna ze in de herfst werden geslacht. In 1660 namen de Hollanders zelfs de hele handelsketen van de Denen over (de ‘Hollaendertid’). Zij zetten naast het vervoer over de Ossenweg ook veetransportenlijnen per schip op, veelal met bestemming Hoorn. Zodoende speelden de Hollanders handig in op handelsbelemmeringen langs de Ossenweg, zoals oorlogssituaties, het heffen van tol en doorvoerverboden vanwege de veepest.
Ik ontleen deze informatie uit de dissertatie van Wilma Gijsbers Kapitale ossen.De internationale handel in slachtvee in Noordwest-Europa 1300-1750. Uit haar onderzoek komt naar voren dat hier sprake is van een vergeten, maar niet onbelangrijke episode uit de Nederlandse geschiedenis. In Denemarken en Sleeswijk Holstein (dat gedeeltelijk in Duitsland ligt) is die aandacht er wel. Zo wordt de Oksevej uit respect voor het verleden bijvoorbeeld niet geasfalteerd maar onverhard gelaten als grindweg, keurig geƫgaliseerd en regelmatig voorzien van nieuwe steentjes. Ook wordt er jaarlijks een wandeltocht over de Oksevej georganiseerd waaraan veel Denen meedoen en die als prestatie vergelijkbaar is met het volbrengen van de Nijmeegse Vierdaagse.