hand_made.jpg 

Welke associaties roept het woord ‘handgemaakt’ bij iemand op? En welke producten worden zoal met de hand gemaakt? Hierover gaat de tentoonstelling ‘Hand made’ in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam met ruim 500 handgemaakte producten.

Het is een tentoonstelling met voor elk wat wils. Je hoeft geen kunstkenner te zijn om te kunnen genieten van de schoonheid van aardewerk, meubels, textiel of smeedwerk en te zien met wat voor toewijding alles gemaakt is. 

De ‘hand made’ voorwerpen worden gepresenteerd in zeven afdelingen die ‘clichés’ genoemd worden. Een cliché staat hier voor een heersende opvatting over handwerk en handgemaakte voorwerpen. De bezoekers leren inzien dat zo’n cliché deels wel klopt en deels niet. Neem bijvoorbeeld het cliché dat handgemaakte producten ‘uniek’ zijn. Inderdaad zullen twee handgemaakte nooit exact hetzelfde zijn, zelfs niet als ze in serie worden vervaardigd zoals Delfts blauwe tegels of Keulse potten. Maar wie dit ‘unieke’ gelijkstelt aan ‘van superieure kwaliteit’ gaat daarmee de fout in. Ook handgemaakte producten kunnen gewoon rommel zijn. Voorbeelden dáárvan worden alleen in Boijmans Van Beuningen niet getoond.

De zes andere clichés waaraan de handgemaakte producten worden getoetst zijn: virtuoos, eerlijk, kunst, vakmanschap, huisvlijt en traditie. De open opstelling in één grote ruimte zorgt ervoor dat de ‘cliché-indeling’ nergens star wordt.

Een design meubelstuk, een trendy espresso-apparaat, champagnekoeler, harnas of  stoof; de uitstraling van ambachtelijkheid is tijdloos. Als er verschil bestaat tussen oude en nieuwe handgemaakte producten, dan komt dat door de breuk die de industriële revolutie heeft veroorzaakt. Daarvóór waren handgemaakte producten een vanzelfsprekendheid, tegenwoordig niet meer.

Een grappig element van de tentoonstelling is dat jongere makers van handgemaakte producten spelen met het gegeven dat onze alledaagse gebruiksvoorwerpen massa-artikelen zijn geworden. Zo zie je bijvoorbeeld een prachtig afgewerkte houten stoel die qua vorm niets anders is dan een kopie van de allergoedkope plastic tuinstoel. Of  een aantal platte borden waarover grillige lijntjes lopen. Het bijbehorende filmpje toont hoe die lijnen tot stand gekomen zijn. Met een potlood volgt de maker de loop van een mier die op het bord is losgelaten.

Andersom zie je ook hoe jongere makers bijna verloren geraakt tradities door hun inzet weten te redden. Zij maken zich de technieken van Makkummer aardewerk, Hindelooper schilderkunst en kantwerken voor klederdrachten eigen en gebruiken die technieken om nieuwe wegen in te slaan. Dit kan gezien worden als een statement ten aanzien van de globalisering van producten.

Bij de ingang van de tentoonstelling staat de ‘Tomb of the Unknown Craftsman’ van Grayson Perry, een eerbetoon aan alle ambachtslieden door de eeuwen heen. In dit beeld van een houten driemaster, gemaakt van ‘gemengde materialen’ vat de tentoonstelling zichzelf op unieke wijze samen. Iedere bezoeker wordt er even stil van.

De tentoonstelling loopt tot 20 mei in Rotterdam.