geert-van-istendael.jpg 

Idiosyncratisch, zo karakteriseert de Belg Geert van Istendael Nederland in zijn vorig jaar verschenen boekje Tot het Nederlandse volk. Van Dale omschrijft idiosyncrasie als: ‘een persoonlijke aangeboren overgevoeligheid, waardoor een abnormaal sterke reactie ontstaat op prikkels die bij normale personen geen gevolg hebben’.

Tot het Nederlandse volk is een brief waarin de auteur zich richt tot het Nederlandse volk om het te leren beter naar zichzelf kijken. Hij is vaak hard en meedogenloos in zijn oordeel, maar spreekt tegelijk ook bewonderend en liefdevol over het land waar hij enkele jaren van zijn vroege kindertijd heeft doorgebracht.

Wat Nederlanders vooral eens moeten afleren, is de neiging om hun volksaard in vergelijking met andere landen als ‘gewoon’ te zien. De grappig bombastische toon van de hele brief treft zijn doel: ‘U dwaalt, lieve Nederlander. Uw land is hoogst ongewoon. Sterker, het is het ongewoonste land van Europa’.

Het unieke van Nederland en Van Istendaels bewondering betreffen de manier waarop het land zich met de strijd tegen Philips II heeft vrij gemaakt van absolute heersers en deze positie door de eeuwen heen heeft weten vast te houden. Het is bijzonder dat het staatsbestuur zich kan handhaven naast de heftige invloeden van de vele godsdiensten. Want godsdienst zit diep verankerd in de persoonlijkheid van de Nederlander. En omdat godsdienst een zeer serieuze zaak is, is het oordeel dat Nederlanders uitblinken in tolerantie onjuist. Ook is het een misvatting dat de vrijheidszin het ethisch handelen automatisch op een hoger plan heeft gebracht. Dat een groot deel van de Nederlandse welvaart verworven is door slavenhandel en zeeroverij zegt genoeg. Maar, zegt Van Istendael, dergelijke praktijken waren in dezelfde tijd in andere landen zeker niet minder van omvang.

Het politieke vacuüm waar Nederland op dit moment in verkeert, is volgens Van Istendael terug te voeren tot een foutieve inschatting van de achtergronden van de immigranten gedurende de laatste decennia. Nederlanders hebben zich niet gerealiseerd hoe vreemd hun land voor een buitenstaander eigenlijk is. Het is naïef geweest om te denken dat de islam via het typisch Nederlandse consensus denken ingepast kon worden als toegevoegde zuil binnen het oude bestel. Bovendien gebeurde dit in een periode waarin de kerken hun greep op de gelovigen verloren. Het gevolg was politieke onverschilligheid voor wat de burgers werkelijk bezighield. Fortuyn heeft dit met zijn politiek haarscherp in begrijpelijke taal weten te benoemen. Door de moord op Fortuyn raakte Nederland in een shock die het land nog niet te boven is.

Van Istendael trekt de geschiedenis door tot de statenverkiezingen van vorig jaar en laat de lezer achter met de vraag of zijn indringende brief hem nu pessimistisch of optimistisch stemt.

Een decennium van complexe ontwikkelingen samengevat in een helder betoog en zeker een aanrader voor wie echt genieten kan van de bloemrijke literaire stijl die alleen bij onze Vlaamse buren te vinden is.   

Geert van Istendael

Tot het Nederlandse volk

Uitgeverij Atlas, 2010