draaisma.bmp

 

Iedereen is wel gefascineerd door verhalen over bijzondere prestaties op het gebied van het geheugen. Over Ton Sijbrands bijvoorbeeld, de dammer die achtentwintig partijen tegelijk uit zijn hoofd speelt, zonder bord dus en daarvan meer dan driekwart wint. Of toneelspelers die een hele avond een uit het hoofd geleerde tekst uitspreekt of een pianist die een concert van Rachmaninov met een waterval van geschreven noten foutloos uit zijn hoofd speelt.

Wie daarover meer wil weten kan terecht bij Douwe Draaisma, bijzonder hoogleraar psychologie aan de Rijksuniversiteit van Groningen. Naast allerlei wetenschappelijke publicaties over geheugenonderzoek, schrijft hij hierover voor een breed publiek ook boeken, zoals Waarom het leven steeds sneller gaat als je ouder wordt, De Heimweefabriek en Vergeetboek. Draaisma wordt ook vaak gevraagd voor interviews waarin hij altijd passievol en toegewijd over eigenaardigheden van het geheugen vertelt.

Voorvallen die iedereen wel eens meemaakt en eigenlijk maar vreemd van zichzelf vindt. Opeens weet je je pincode niet meer. Je herkent iemands gezicht maar je weet niet waarvan je die persoon kent. Als je Draaisma leest, blijkt dit allemaal wetenschappelijk onderzocht te zijn en hebben zulke verschijnselen ook een naam. Bijvoorbeeld het niet kunnen onthouden van gezichten. Dit heet ‘prosopagnosie’ en is ontdekt bij jonge kinderen die in een supermarkt hun moeder niet herkenden tussen het winkelende publiek. Of het verschijnsel dat iemand onbewust plagiaat pleegt. Het historische voorbeeld daarvan is de hit My sweet lord van John Lennon waarin overduidelijk He is so fine van de Chiffons te horen is. Of iemand die in een vergadering een nieuw idee denkt te hebben terwijl datzelfde idee al eerder door een ander naar voren is gebracht. De naam daarvoor is bijna net zo intrigerend als het verschijnsel: cryptomnesie. En waarom kan ik dat woord ook na tien keer opzoeken, alsmaar niet onthouden?

De werking van het geheugen is een belangrijk aspect bij het leren van vreemde talen. Hoe kun je het beste nieuwe woorden aanbieden? Welke woorden tegelijk? In welke dosering? En welke adviezen geef je cursisten hoe ze moeilijke woorden het beste kunnen onthouden? Hierover is veel te vinden in de vakliteratuur, bijvoorbeeld dat een nieuw woord na de eerste introductie liefst zo’n zes keer terug moet komen. Of dat de combinatie van woord en betekenis zich het beste ‘nestelt’ door actief gebruik.

Voor het leerproces is het belangrijk dat cursisten zich bewust zijn van hun eigen leerstrategieën. Daarbij kan een uitstapje naar de psychologie van het geheugen leuk en nuttig zijn. Met dit uitstapje kun je zelfs bij leuke spreek-, luister- en schrijfopdrachten uitkomen. Naar aanleiding van Vergeetboek organiseerde dagblad Trouw een wedstrijd: ‘Schrijf op welke herinnering u het liefste zou vergeten’.

Na Draaisma’s optreden bij het radioprogramma Brands met Boeken besloot presentator Brand voortaan elke gast te vragen om zijn of haar vroegste herinnering te beschrijven. Inmiddels is hieruit een bonte verzameling ontstaan waarbij de eerste herinnering van Kees van Kooten misschien wel de kroon spant.

Je kunt deze vinden op http://boeken.vpro.nl/artikelen/44068452/