frank
Op zondag 27 september overleed in Willemstad op Curaçao de schrijver Frank Martinus Arion. Hij is 78 jaar oud geworden. In Nederland werd hij begin jaren zeventig bekend met zijn roman Dubbelspel (1973). Het boek verscheen in een tijd waarin de emancipatie van de Nederlandse Antillen zeer actueel was. Op 30 mei 1969 was Curaçao opgeschrikt door een opstand van stakende Shell-arbeiders. Bij hun stakingsmars werden winkels geplunderd en gebouwen in brand gestoken. De bekende Curaçaose schrijver Cola Debrot was op dat moment gouverneur van de Nederlandse Antillen. Hij probeerde ‘de boel bij elkaar te houden’ door met de stakingsleiders in gesprek te gaan. Het betekende Debrots politieke ondergang en Curaçao had zijn onschuld verloren.
Al in 1957 had Frank Martinus Arion, geholpen door Cola Debrot, de dichtbundel Stemmen uit Afrika gepubliceerd. Hierin ging hij als donkere Caribische man in Afrika op zoek naar zijn identiteit. In het Caribisch Gebied ontstond in die tijd een stroming van intellectuelen en kunstenaars die zich van het moederland afkeerden en op zoek gingen naar hun Afrikaanse roots: de Négritudebeweging. Daadwerkelijke reizen naar Afrika eindigden echter vaak in een teleurstelling doordat zij dit werelddeel te eenzijdig geïdealiseerd bleken te hebben.
Geïnspireerd door de Négritudebeweging en aangemoedigd door het succes van Dubbelspel schreef Frank Martinus nog twee dikke romans: Afscheid van de Koningin (1975) en Nobele wilden (1979). Hiermee haalde hij niet meer het niveau van daarvoor.
Bijzonder aan Frank Martinus Arion was dat hij als 18-jarige koos voor een studie Nederlands in Leiden. Hij ontwikkelde een bijzondere verhouding tot het Nederlands, zijn koloniale taal, waarin hij zich buitengewoon goed wist uit te drukken. Al snel raakte hij als student met zijn studiekeuze in conflict maar na een onderbreking maakte hij zijn doctoraal toch af.
In 1975 vertrok hij naar Suriname om als docent Nederlands aan de lerarenopleiding te werken maar de politieke ontwikkelingen in Suriname begin jaren tachtig waren reden voor Frank Martinus Arion om zich weer op zijn geboorte-eiland Curaçao te vestigen. Hij kreeg de kans om zich in overheidsdienst met het Papiaments bezig te houden, de taal waar zijn hart naar uitging. Als hoofd van het Instituto Linguistiko Antillano (ILA) had hij de taak om de standaardisering van het Papiaments ter hand te nemen. Of dit bureauwerk echt zijn passie werd, is twijfelachtig. Rusteloos bleef hij ernaast allerlei andere dingen doen. Hij publiceerde nieuw literair werk en richtte zijn eigen Papiamentstalige basisschool op humanistische grondslag op: Kolegio Erasmo genaamd. Vlak voor zijn zestigste promoveerde hij aan de Universiteit van Amsterdam met een dissertatie over West-Aftikaanse invloeden in het Papiaments. Hiermee leek voor hemzelf de cirkel van de zoektocht naar zijn identiteit rond.
Door zijn schrijverschap en zijn enorme eruditie had Frank Martinus Arion altijd veel bewonderaars maar als ambassadeur van zowel de Nederlandse als de Caribische cultuur moet hij zich ook onbegrepen hebben gevoeld. Om zijn lezerspubliek te bereiken had hij het Nederlands nodig maar voor zijn naaste omgeving op Curaçao was dit soms lastig te rijmen met zijn rol als voorvechter van het Papiaments.
Zo bleef het voor Frank Martinus Arion het makkelijkst om waardering te krijgen in Nederland, tegen wil en dank. In 1992 werd hij benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. In 2006 werd Dubbelspel als eerste boek uitgekozen voor de campagne Nederland leest.
Hoe hij zich bekneld gevoeld moet hebben tussen de Nederlandse mentaliteit en zijn Caribische identiteit werd duidelijk toen hij in 2008 besloot zijn ridderorde terug te sturen. Hij was het niet eens met de manier waarop Nederland de schuldsanering van de Nederlandse Antillen wilde koppelen aan vergaande controlebevoegdheden. Een kunstenaar die zich politiek verantwoordelijk opstelt. Net als indertijd Cola Debrot. Het tekent het levensgevoel van deze Caribische auteurs.