ma1003464.jpg

Vorige week is in de Nederlandse bioscopen de Franse film Entre les murs in première gegaan, de onverwachte winnaar van de Gouden Palm in Cannes in mei van dit jaar.
In deze film wordt een jaar lang een jonge leraar Frans op een Parijse middelbare school gevolgd met de vierde klas waarvan hij mentor is. De school staat in het 19e arrondissement van de stad, niet in een van de banlieus, maar ook hier weten de leerlingen voor een heftige sfeer te zorgen.
In de eerste scène zien we de docenten zich bij de opening van het schooljaar aan elkaar voorstellen: de gedreven jonge gymleraar, de oudere wiskundeleraar, de punctuele geschiedenisleraar en Francois Marin, de hoofdrolspeler.
Het grootste deel van de film zien we Marin bezig met zijn klas. Hij probeert zijn leerlingen uit te dagen om na te denken over onderwerpen die voor hun nogal hoog gegrepen zijn. Dat leidt tot humoristische taferelen maar tegelijkertijd leggen de leerlingen Marin het vuur na aan de schenen. Echt persoonlijk wordt het als hij door zijn leerling Souleymane uit Mali geconfronteerd wordt met de vraag krijgt: ‘Ze zeggen dat u van mannen houdt, is dat waar?’  Vanaf dat moment is de open verstandhouding weg.
De scènes in de klas worden afgewisseld met taferelen in de docentenkamer. Ook daar is het spitsroeden lopen en op je woorden letten. Bijvoorbeeld in het gesprek waarin de geschiedenisleraar Marin meedeelt dat hij maar eens aan Candide vanVoltaire moet beginnen omdat hij bij geschiedenis de Verlichting aan het behandelen is.
Verder zien we beelden van de ouderavond. Dan zijn opeens de achtergronden van de leerlingen duidelijk. De enige leerling die hard werkt, de Chinese Wei, blijkt geen enkel contact met andere mensen te hebben en dagen achter zijn computer door te brengen. Bij al deze gesprekken is de Franse taal een grote barrière. Ook maken we kennis met de Malinese moeder van Souleymane.
Kort daarop volgt het incident in de klas dat het contact tussen Marin en de klas volkomen verstoort. De docent zit in de tang van zijn directeur, collega’s, leerlingen en de tuchtcommissie.
Na het incident sleept het schooljaar zich nog vrij gewoon naar het einde.

Ik zag de film op de avond dat hij in Nederland voor het eerst gedraaid werd. Daarbij waren ook enkele acteurs aanwezig om uit te leggen hoe de film tot stand gekomen was en hoe zij het draaien zelf en de onverwacht grote aandacht voor het resultaat ervaren hadden. Grappig was vooral het optreden van de ‘echte’ Esmeralda. In de film windt ze de hele klas om haar vinger met haar grote mond en gevatheid. Op het podium van de Amsterdamse bioscoop Rialto durfde ze nauwelijks iets te zeggen en dook ze letterlijk weg voor elke vraag.

In recensies las ik dat de film aan docenten getoond was als introductie bij discussies over de Nederlandse onderwijssituatie. Opvallend is dat Marin in de film voortdurend frontaal lesgeeft. Slechts een heel enkele keer zie je dat de leerlingen een opdracht krijgen om zelf iets te doen. Ik weet niet of deze slechte verhouding de maat is voor de werkelijke situatie. Natuurlijk zijn deze klassegesprekken film-dramatisch het interessantst.

Je vraagt je als kijker steeds af hoe de film tot stand gekomen is. In de pers is daar uitvoerig aandacht aan besteed. De aanleiding voor het project was de docent Francois Bégadeau die na het uitgeven van zijn boek over zijn ervaringen als jonge docent in contact kwam met regisseur Laurent Cantet. Ze besloten op basis van het boek een film te maken. Bégadeau besloot zijn eigen rol te spelen. Hij is dus Marin in de film. De opnamen vonden plaats op de school waar hij lesgaf met de klas waarvan hij mentor was. Alle acteurs zijn dus amateurs. Wel hebben de leerlingen acteerlessen gekregen en zijn de cruciale momenten in scène gezet. De ouders van de leerlingen zijn de echte ouders. Door het voortdurend filmen met verschillende camera’s kon de sfeer in de klas zo natuurlijk worden weergegeven.

Ik vind deze film een aanrader voor iedereen die in deze tijd lesgeeft aan ‘multiculturele’ scholen. Boeiend is ook de vergelijking met die andere Franse onderwijsfilm die jarenlang zo’n succes was Être et avoir over het laatste schooljaar van een bijna gepensioneerde docent aan een dorpsschooltje op het platteland in de Franse Pyreneeën.