bosatlas.jpg 

Vorige week presenteerde uitgeverij Noordhoff een prachtig stukje grafische vakmanschap: een 4,5 kg zware atlas van de geschiedenis van Nederland met 1500 kaarten over bijna 600 bladzijden. Ik ben een liefhebber van kaarten van Nederland en de Nederlandse geschiedenis dus ik kon mijn nieuwsgierigheid niet bedwingen en heb de atlas meteen aangeschaft.

Kaarten en toelichtende teksten vertellen in tien hoofdstukken de geschiedenis van Nederland, beginnend met de vorming van de bodem van Nederland in de prehistorie en de komst van de eerste bewoners. Opmerkelijk is de gedetailleerde geologische kennis die aanwezig is over de vele ijstijden en de menselijke bewoning uit de periode van vóór de geschreven bronnen. Van de ‘Germanen’ krijg je een heel ander beeld dan dat van de in dierenvellen gehulde jagers die hun vrouwen verdobbelden zoals je vroeger op school meekreeg.

Elk hoofdstuk begint met een dubbele pagina gesynchroniseerde tijdsbalken, vijf onder elkaar. De bedoeling is dat je in één oogopslag ziet welke gebeurtenissen en ontwikkelingen op verschillende terreinen tegelijk plaatsvonden maar echt toegankelijk vind ik deze manier van presenteren niet.

De volgende dubbele pagina toont de kaart van geheel Europa in de desbetreffende periode. Dit zijn nu precies de kaarten waaraan ik altijd behoefte heb bij het lezen van boeken met een historisch kader. Als ik wil zien hoe Europa eruit zag tijdens de kruistochten, waar in het middeleeuwse Italië de grenzen tussen de verschillende staatjes liepen, of hoe Oostenrijk eruit zag vóór en na de Eerste Wereldoorlog, heb ik met deze atlas het naslagwerk voortaan meteen bij de hand.

En hetzelfde geldt voor Nederland. Zo ben ik opgegroeid in de Zuidplaspolder, een drooglegging uit 1840. Maar nooit heb de Zuidplas als blauwe vlek ingetekend op een landkaart van vóór 1840 kunnen vinden. Of hoe moet ik me de omgeving van Hoek van Holland voorstellen voordat de Nieuwe Waterweg gegraven werd?

De antwoorden op dit soort vragen vind ik nu in de vele honderden kaarten van Nederland in deze nieuwe atlas.

Een ideaal naslagwerk dus en zelfs meer. Ik heb inmiddels de tekst van enkele hoofdstukken integraal doorgenomen en het is een bijzondere ervaring om de atlas als een geschiedenisboek te lezen. Een geschiedenis die primair opgebouwd is uit kaarten die toegelicht worden door teksten, een ideale combinatie.