arctisch dagboek
‘Reizen’ is dit jaar het thema van de boekenweek, een onderwerp waar schrijvers vaak wel raad mee weten. Veel literaire werken gaan over personen die op weg zijn. Zij verlaten hun vertrouwde omgeving, ontmoeten anderen, krijgen met onverwachte dingen te maken en worden zo met zichzelf geconfronteerd. Ook in het Boekenweekessay, Arctisch dagboek van Jelle Brandt Corstius, wordt dit patroon gevolgd. In de omslagtekst zegt Jelle Brandt Corstius dat het om zijn eigen ervaring gaat.
Hij heeft zich als bekende Nederlander en Rusland kenner een keer laten inhuren om mee te gaan met een cruiseschip over de Witte Zee, van Moermansk naar Archangelsk. Onderweg moet hij drie lezingen geven. Verder wordt hij geacht zich te mengen in het gezelschap aan boord en zich tegenover zijn medepassagiers als welwillende gesprekspartner te gedragen.
In zijn enthousiasme zag Brandt Corstius deze cruise aanvankelijk als een snoepreisje. Maar de praktijk pakt anders uit. Waar het verhaal opent, is de reis bijna ten einde en kan hij het contact met zijn medepassagiers niet meer kan verdragen. Hij sluit zich op in zijn raamloze hut en neemt zich voor daar de laatste dag van de reis niet meer uit te komen. Hij begint aan het schrijven van een dagboek waarin hij op de reis terugblikt en venijnig naar de cruisetoeristen uithaalt. In zijn ogen zijn het allemaal bejaarden met teveel geld die op zoek zijn naar een avontuur waarbij ze geen enkel risico willen lopen. Ze zijn veeleisend, erg met zichzelf bezig en afgunstig naar elkaar toe. Zij benutten Brandt Corstius’ aanwezigheid niet om iets van hem op te steken over Rusland maar spreken hem voortdurend aan over allerlei trivialiteiten. Zo wil bijvoorbeeld een man dat hij het museum in Moermansk belt om te vragen of ze daar zijn muts gevonden hebben die hij die middag is kwijtgeraakt. En waarom kreeg de passagier in de rolstoel bij zijn lezing een plaatsje helemaal vooraan? En de inhoud van de lezingen vonden degenen die hem hierop aanspreken te mager: te weinig de diepte in.
Je kunt je afvragen of het van Brandt Corstius niet netter geweest zou zijn als hij zijn negatieve oordeel over het leven aan boord gewoon voor zichzelf gehouden had.
Aan de andere kant zorgt de schrijver er wel voor dat Arctisch dagboek als fictie gelezen moet worden. Op de Witte Zee veroorzaakt een storm grote onrust aan boord. Van het ene moment op het andere is het twijfelachtig of de geplande excursie naar ‘Konijneneiland’ nog wel doorgang kan vinden. Brandt Corstius slaat het pad in van de overdrijving en neemt een loopje met de werkelijkheid, wat een paar vermakelijke passages oplevert.
Brandt Corstius heeft natuurlijk ook wel een naam hoog te houden. Als voormalig presentator van Zomergasten en maker van reisreportages zoals recentelijk de serie ‘De bergen achter Sotsji’ wordt hij door een groot publiek gevolgd. Arctisch dagboek geeft een ontwapenend inkijkje in de persoon achter de maker van deze programma’s. Ook hierom is het Boekenweekessay 2014 wat mij betreft geslaagd.