waalsdorpervlakte.jpg 

Tijdens de Dodenherdenking gisteren werden in het hele land om 20.00 uur de Nederlandse slachtoffers herdacht die sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in oorlogssituaties en bij vredesoperaties zijn omgekomen. De twee minuten stilte staan in het teken van de Nationale Herdenking. In de vooravond werden in de meeste gemeenten vanaf 18.00 uur plechtigheden georganiseerd bij voormalige fusilladeplaatsen, oorlogsgraven of andere oorlogsmonumenten.Er is de afgelopen week veel te doen geweest over de invulling van de plechtigheden. Het thema van de herdenkingen en vieringen rond 4 en 5 mei dit jaar is: Vrijheid geef je door. Direct na de Tweede Wereldoorlog was het vanzelfsprekend dat mensen bij de viering van de bevrijding ook wilden terugdenken aan degenen die zij in die jaren hadden verloren en dat er behoefte was aan een collectieve uiting hiervan. Van de kinderen die de oorlog niet hadden meegemaakt, werd alleen eerbied hiervoor verwacht.Zeventig jaar na de oorlog zijn er niet zoveel mensen meer die zich de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog persoonlijk herinneren. De meesten kennen de oorlog uit overlevering, verhalen van vaders en moeders die ze vaak op hun beurt ook weer gehoord hebben van hún vaders en moeders. De oorlog is van ‘memory’ in ‘history’ veranderd.Ik vind het elk jaar niet makkelijk om voor mezelf een passende invulling te geven aan die twee minuten stilte. Natuurlijk zorg ik er altijd voor dat ik op een plek ben waar ik stil kan zijn maar verder betrap ik me erop dat mijn gedachten gericht zijn op de stilte zelf en een vreemd soort alertheid of die stilte niet door iemand in mijn buurt verstoord wordt. 4 Mei wordt voor mij ook steeds meer het denken aan vroegere herdenkingen.      Gisteren had ik me voorgenomen met mijn eigen gewoonte te breken en letterlijk gehoor te geven aan de intentie van ‘Dodenherdenking’, rechtstreeks denken aan de slachtoffers. Ik heb me verplaatst in het persoonlijke leed van één iemand die de oorlog niet overleefd heeft. Als ik heel eerlijk ben naar mezelf verbaast het me dat dit zo’n moeilijke opgave is. Ik begrijp dan ook de groeiende groep in de samenleving die hardop twijfelt of we met deze traditie door moeten gaan. Ik kan me niet voorstellen dat deze twijfel ook tot afschaffing van de Nationale Herdenking zal leiden. Ik vertrouw erop dat er de komende decennia door naoorlogse generaties een invulling gevonden zal worden die recht doet aan degenen die herdacht worden.De herdenking van 2012 zal waarschijnlijk het collectieve geheugen ingaan als het jaar waarin het Nationaal Comité 4 en 5 mei eerst de vijftienjarige Auke Siebe Dirk de Leeuw had aangewezen om een gedicht voor te lezen over zijn oudoom die een verkeerde keuze had gemaakt maar vanwege de kritiek dit voornemen weer introk. Een voorval waaruit af te leiden viel dat Nederland duidelijk zoekende was. Tot slot nog dit. Het viel me op dat de bijeenkomst in de Nieuwe Kerk afgesloten werd met het zingen van het zesde couplet van het Wilhelmus. Een kleine zoektocht op internet bevestigde dat dit op 4 mei gebruikelijk is. Het couplet luidt als volgt:        Mijn schild ende betrouwen,
zijt Gij, o God mijn Heer,
op U zo wil ik bouwen,
verlaat mij nimmermeer.
Dat ik doch vroom mag blijven,
Uw diennaar t’aller stond,
de tirannie verdrijven
die mij mijn hart doorwondt.